Dla zapewnienia łatwości i wygody odbioru przekazywanych informacji serwis ten korzysta z technologii plików cookies. Jeśli chcesz zrezygnować z korzyści, które dają Ci pliki cookies, możesz to zrobić, zmieniając ustawienia swojej przeglądarki. Korzystanie z naszej strony bez zmian ustawień plików cookies oznacza, że będą one zapisane przez Twoją przeglądarkę.

Akceptuję

 
Ikonka kontrastu Zresetuj wielkość czcionki Powiększ czcionkę jednokrotnie Powiększ czcionkę dwukrotnie

Choroba zwyrodnieniowa stawów

Stawy są bardzo ważnym elementem organizmu, umożliwiającym nieograniczoną swobodę ruchów.

Stanowią złożoną strukturę, w skład której oprócz kości i mięśni wchodzą: więzadła, torebka stawowa, błona maziowa, kaletka maziowa i chrząstka stawowa. Choroba zwyrodnieniowa stawów (ChZS) jest najczęstszą przewlekłą chorobą stawów oraz główną przyczyną przewlekłego bólu w układzie mięśniowo-stawowym i postępującej niesprawności pacjentów.

W przebiegu choroby dochodzi do uszkodzenia struktur stawowych, pojawienia się dolegliwości bólowych oraz upośledzenia funkcji stawu. Choroba zwyrodnieniowa stanowi istotny problem społeczny i ekonomiczny. Jest drugą, po chorobie niedokrwiennej serca,  przyczyną niezdolności do pracy. Szacuje się, że w Polsce cierpi na nią około 4 milionów osób.

Dane epidemiologiczne ilustrują znaczenie i skalę problemu. ChZS jest chorobą postępującą, spowodowaną uogólnionym uszkodzeniem wszystkich struktur stawowych. Może rozwijać się w jednym lub wielu stawach, najczęściej dotyczy stawów kolanowych, biodrowych, rąk, dolnego odcinka kręgosłupa szyjnego i lędźwiowego oraz stóp. Przyczyny tej choroby pozostają nadal nie do końca wyjaśnione. Badania wykazują, że choroba ta jest skutkiem wpływu wielu czynników, działających zarówno na sam staw, jak i na cały organizm. Przyjmuje się, że w jej pierwszej fazie dochodzi w chrząstce do przewagi procesu niszczenia nad procesem tworzenia. Uszkodzenia obejmują nie tylko chrząstkę, ale także tkankę kostną i tkanki miękkie. Na rozwój choroby zwyrodnieniowej istotny wpływ mają liczne czynniki, m.in. wiek, płeć (noszenie butów na obcasach może zwiększyć ryzyko powstania zmian zwyrodnieniowych w stawie kolanowym), nadwaga, wykonywany zawód i stopień aktywności fizycznej,

Chorobę zwyrodnieniową stawów pod względem etiologicznym dzielimy na pierwotną, w której czynnik ją wywołujący jest nieznany, i wtórną, powstałą w wyniku urazu, wrodzonych wad budowy, chorób metabolicznych, przebytych chorób zapalnych stawów, zaburzeń hormonalnych, odkładania się soli wapniowo-fosforanowych na powierzchni stawów lub uszkodzenia nerwów obwodowych. Istotą ChZS jest niszczenie chrząstki szklistej stawu. Ponieważ chrząstka ma małą zdolność regeneracji, w jej miejsce powstaje włóknista blizna. Otaczająca ją błona maziowa rozrasta się, tworząc na granicy kostnych i chrzęstnych części stawu osteofity, czyli wyrośla kostne. Pacjentom cierpiącym na chorobę zwyrodnieniową stawów najczęściej towarzyszy: ból (głównie podczas ruchu), który maleje lub ustępuje w trakcie spoczynku, sztywność stawów, pojawiająca się szczególnie po dłuższym bezruchu, obrzęk i ograniczenie ruchomości stawów. Dzieje się to z powodu ubytku mazi stawowej, rodzaju „smaru”, minimalizującego tarcie w stawach, wskutek czego dochodzi do kłopotów z wykonywaniem prostych ruchów.

Choroba zwyrodnieniowa stawów bardzo często dotyczy stawu kolanowego (gonarthrosis)

Prawie w 75% przypadków występuje u kobiet, rozpoczyna się między 40 a 60 rokiem życia. Charakterystycznymi objawami gonartrozy są bóle, głównie przy schodzeniu ze schodów, w miarę postępu choroby również w spoczynku i w nocy, ograniczenie zginania i prostowania w stawie kolanowym, zmniejszanie się masy mięśni uda po stronie chorej, okresowo obrzęk i wysięk w stawie, obecność torbieli w dole podkolanowym (tzw. torbiel Bakera), a także uczucie osłabienia i niestabilności stawu. W leczeniu, oprócz typowych metod terapii choroby zwyrodnieniowej, istotne znaczenie ma  także używanie laski po stronie przeciwnej do strony chorej w celu odciążenia stawu oraz ćwiczenia mięśni uda. W zaawansowanych przypadkach wskazane jest noszenie ortezy, czyli stabilizatora stawu kolanowego, umożliwiającego jego zginanie. Nieleczona gonartroza doprowadza do przykurczów i zniekształceń stawów.

Zmiany zwyrodnieniowe stawów biodrowych (coxarthrosis)

należą również do najczęstszych form choroby. Obciążenie stawu biodrowego jest bardzo duże – szyjka kości udowej działa jak dźwignia, przenosząc duży nacisk na panewkę (czyli wgłębienie po stronie kości biodrowej). Jeśli dodatkowo staw uległ wrodzonemu podwichnięciu, powstają warunki do rozwoju zmian zwyrodnieniowych.

Chorzy skarżą się na ból w okolicy pachwiny, choć może on również promieniować do kolana. Ból maleje w trakcie spoczynku. Później pojawia się także ograniczenie ruchów, co może doprowadzić do przykurczów i ciężkiego kalectwa, uniemożliwiającego chodzenie. Ograniczenia ruchu w stawie przejawiają się w pierwszej kolejności w postaci utrudnionego skręcania go do wewnątrz, zaś w wyniku narastającego przykurczu w zgięciu, przywiedzeniu i rotacji stawu na zewnątrz dochodzi do utykania, a nawet skrócenia nogi po stronie chorej. W leczeniu tej postaci choroby zwyrodnieniowej stosuje się najczęściej wstawianie w miejsce zniszczonego stawu sztucznej endoprotezy.

Zmiany zwyrodnieniowe stawu biodrowego mogą być spowodowane: urazami, złamaniami panewki stawu, szyjki kości udowej, zwichnięciem stawu ze złamaniem panewki, stłuczeniami, procesami zapalnymi, zarówno przebytymi (posocznica gronkowcowa u noworodków, gruźlica) jak i aktualnymi (reumatoidalne zapalenie stawów, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa), chorobami innych narządów na przykład hemofilią, chorobami neurologicznymi, nadwagą i wadami wrodzonymi stawów.

Częstym umiejscowieniem zmian zwyrodnieniowych są stawy kręgosłupa w odcinku lędźwiowo-krzyżowym oraz szyjnym

Zwyrodnieniu ulegają krążki międzykręgowe, czyli struktury oddzielające kręgi od siebie oraz stawy międzykręgowe. Ból pojawia się w trakcie ruchu, a ustępuje lub maleje w spoczynku, co różni go od innych przyczyn bólu pleców. Późniejszym objawem jest ograniczenie ruchomości odpowiednich odcinków kręgosłupa. Zmiany zwyrodnieniowe (np. osteofity) mogą uciskać wychodzące z rdzenia kręgowego nerwy, będąc przyczyną np. rwy kulszowej bądź rwy ramieniowej. Chociaż są to choroby neurologiczne, to u ich podłoża leży powszechnie występująca choroba zwyrodnieniowa stawów. Guzki Heberdena i Boucharda  to zmiany zwyrodnieniowe stawów międzypaliczkowych palców dłoni. Znaczący udział w ich powstawaniu mają czynniki genetyczne. Zmiany charakteryzują się powstawaniem guzków, składających się z tkanki kostnej i chrzęstnej. Guzki przy stawach międzypaliczkowych dalszych (czyli bliżej paznokci) nazywamy guzkami Heberdena, a w okolicy stawów międzypaliczkowych bliższych (bliżej nadgarstka) guzkami Boucharda. Celem leczenia tej choroby jest zniesienie lub zmniejszenie bólu i sztywności stawów, utrzymanie i poprawa ich ruchomości, poprawa ogólnej sprawności i jakości życia, zahamowanie uszkodzenia stawów. Optymalne leczenie powinno być kompleksowe, czyli zawierać farmakologiczne i niefarmakologiczne metody terapeutyczne przy uwzględnieniu indywidualnych potrzeb każdego pacjenta.

Podstawowym zaleceniem jest redukcja i utrzymanie prawidłowego ciężaru ciała. Powszechnie zalecane są też ćwiczenia fizyczne i zabiegi fizykoterapeutyczne. Właściwie dobrany ruch został uznany za jeden z najistotniejszych czynników zmniejszających ryzyko choroby zwyrodnieniowej stawów. Z tego powodu rehabilitacja w warunkach szpitalnych, jak i domowych odgrywa bardzo ważną rolę w leczeniu. Powinna być indywidualnie dobrana, gdyż niektóre zabiegi mogą wywołać skutek przeciwny do zamierzonego, a prawidłowo prowadzona powoduje zmniejszenie bólu, poprawę sprawności fizycznej i jakości życia. Chorobę zwyrodnieniową stawów trudno jest wyleczyć. Radykalną operacją z całkowitą wymianą stawu jest alloplastyka, czyli założenie endoprotezy stawu kolanowego lub biodrowego. U zdecydowanej większości pacjentów zabieg ten zapewnia znaczne zmniejszenie bólu i poprawę poruszania się.

Lek. med. Wojciech Borkowski

specjalista medycyny rodzinnej

Lipiec 2020
P W Ś C Pt S N
29 30 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31 1 2

Sytuacja na bielańskich ulicach

Warszawa, Nasze Bielany