Dla zapewnienia łatwości i wygody odbioru przekazywanych informacji serwis ten korzysta z technologii plików cookies. Jeśli chcesz zrezygnować z korzyści, które dają Ci pliki cookies, możesz to zrobić, zmieniając ustawienia swojej przeglądarki. Korzystanie z naszej strony bez zmian ustawień plików cookies oznacza, że będą one zapisane przez Twoją przeglądarkę.

Akceptuję

 

„Nasz Dom” na Bielanach

100-lecie założenia Zakładu Opiekuńczo-Wychowawczego „Nasz Dom” i 91 lat jego obecności na warszawskich Bielanach to wspaniała okazja, by przywołać dzieje placówki tak blisko związanej z losami stolicy, a o rok tylko młodszej od Rzeczypospolitej. Placówki od lat pielęgnującej tradycję i jednocześnie szukającej w zmieniającej się rzeczywistości nowej tożsamości.

Zakład Wychowawczy „Nasz Dom” otwarty został 15 listopada 1919 roku w Pruszkowie koło Warszawy. Powstał  pod patronatem Komisji Centralnej Związków Zawodowych z potrzeby istnienia nowoczesnej placówki wychowawczej, która otoczyłaby opieką sieroty i półsieroty po walczących o wyzwolenie narodowe i społeczne działaczach robotniczych. Kierownictwo objęła Maria (Maryna) Falska, a najbliższymi współorganizatorami byli Janusz Korczak i Maria Podwysocka. Ideą przewodnią w wychowaniu, którą sformułowała Maryna Falska, było „usamodzielnienie dziecka, otwieranie coraz nowych możliwości wypowiedzenia się inicjatywie jego [...]. Traktować dzieci jako istoty świadome swych potrzeb. […] Zdolne do opanowań wewnętrznych i wytrwałych wysiłków w dążeniu do wyzbycia się złych przyzwyczajeń i skłonności”.

W 1921 roku powstało Towarzystwo „Nasz Dom”, którego celem głównym było organizowanie pomocy materialnej dla zakładu. W 1928 roku Dom przeniósł swą siedzibę na Bielany do nowo wybudowanego, specjalnie przystosowanego budynku. W latach 1930-1935 istniała tam też bursa dla młodzieży – przyszłych pedagogów, którzy w „Naszym Domu” odbywali praktykę wychowawczą. Od 1933 roku zakład rozszerzył swą działalność; na rzecz najbliższego środowiska zorganizowano przedszkole, bibliotekę i czytelnię oraz półkolonie.

W czasie II wojny światowej warunki materialne były bardzo ciężkie; liczba wychowanków wzrosła do 170 (i 20 osób personelu). Choć szczególną wagę przywiązywano do bezpieczeństwa (była grupa dzieci żydowskich), większość młodzieży uczestniczyła w konspiracji, a później w powstaniu warszawskim. Podczas powstania na terenie Domu istniał szpital powstańczy.

7 września 1944 roku zmarła Maryna Falska, kierownictwo „Naszego Domu” objęła jej długoletnia współpracownica Aleksandra Staszewska. 2 października tego roku zakład ewakuowano do wsi Sokolniki koło Jędrzejowa. 5 marca 1945 roku grupa starszych wychowanków i część personelu powróciła do Warszawy. Dzieci młodsze umieszczono w zakładzie wychowawczym w Smoszewie koło Warszawy, którego kierownikiem została Aleksandra Staszewska. 1 stycznia 1946 roku wojsko, które od stycznia 1945 roku zajmowało Dom, przekazało obiekt Robotniczemu Towarzystwu Przyjaciół Dzieci.

W 1946 roku kierownictwo objął Zdzisław Sieradzki. W odremontowanym gmachu liczbę wychowanków powiększyła duża grupa dzieci repatriowanych z Zagorska pod Moskwą, przybywała też młodzież z innych internatów.

W 1952 roku placówka otrzymała nazwę Dom Młodzieży im. Feliksa Dzierżyńskiego. W rok później Dom upaństwowiono. Od 1952 do 1957 roku kierował nim Kazimierz Karcz, po czym kierownictwo objął ponownie Zdzisław Sieradzki. Organizacja życia uległa zmianie: powstały małe zespoły wychowanków (dla  wprowadzenia atmosfery domu rodzinnego), funkcjonowały dobrowolne dyżury, tzw. zakłady, listy postępów w nauce i zachowaniu. Nowe tendencje doprowadziły do opracowania projektu przebudowy gmachu na bardziej odpowiadający nowym wymaganiom. Prócz kapitalnego remontu na dawnym tarasie dobudowano piętro. Z inicjatywy byłych wychowanków i pracowników już w 1958 roku powstało Koło Przyjaciół „Naszego Domu” – dla utrzymywania dawnych więzi koleżeńskich, ale i gromadzenia materiałów archiwalnych, dokumentów, fotografii czy pamiątek związanych z dziejami zakładu.

W latach 1974-1982 „Naszym Domem” kierował Krzysztof Stasiecki. W Domu przebywało 120 wychowanków, w wieku od 3 do 18 lat. W pracy wychowawczej pielęgnowano tradycje nawiązujące do działalności Maryny Falskiej i Janusza Korczaka. Trwała intensywna współpraca z Kołem Byłych Wychowanków, które za cel postawiło sobie przekazanie historii Domu następnym pokoleniom.

Lata 80. to początek wieloletniej współpracy z Instytutem Badań Pedagogicznych, która mała istotny wpływ na zmianę stylu pracy. Opracowane zasady regulujące życie w „Naszym Domu” – zasady przyjmowania wychowanków, nagradzania, usamodzielniania oraz wykorzystania tradycji w codziennym życiu Domu (dyżury, zebrania, gazeta, praca ze społecznością oraz liczne programy dla czasu wolnego) – stały się zgodne z oczekiwaniami dzieci i dorosłych.

W 1991 roku z inicjatywy dyrektor Teresy Skudniewskiej powstał komitet założycielski dla reaktywowania Towarzystwa „Nasz Dom” z siedzibą w „Naszym Domu”.

Program przekształceń Domu od roku 1998 miał na celu współpracę z rodzinami wychowanków oraz przygotowanie ich do samodzielnego życia. Wprowadzone zostały nowe rozwiązania: kameralna grupa usamodzielnienia na terenie Domu; pierwsze mieszkanie chronione dla wychowanków usamodzielnionych (2000); otwarcie w budynku Ośrodka Rodzinnej Opieki Zastępczej Towarzystwa „Nasz Dom” (2003); kolejny etap działalności kameralnej grupy usamodzielnienia w mieszkaniu pozyskanym od władz dzielnicy Bielany oraz w mieszkaniu od władz dzielnicy Żoliborz.

Na terenie Domu działał kilka lat (2006-2013) specjalistyczny Ośrodek dla dzieci w kryzysowych sytuacjach rodzinnych we współpracy z Fundacją „Dzieci Niczyje”. Powstały kolejne mieszkania filialne na Mokotowie, Żoliborzu, Saskiej Kępie – łącznie jest ich 6. Liczba wychowanków (zgodnie z ustawą) systematycznie malała, do 30-20 dzieci w budynku (docelowo 14). Zmieniła się struktura organizacyjna – w 2018 roku Dom wszedł w skład Zespołu do obsługi Placówek Opiekuńczo-Wychowawczych nr 2 w Warszawie, którego dyrekcję objęła Barbara Młodziejewska.

Na terenie budynku przy Al. Zjednoczenia 34 działają nadal: Dom Dziecka nr 1 „Nasz Dom” im. Maryny Falskiej, Towarzystwo „Nasz Dom” – organizacja pozarządowa (biuro) i prowadzony przez organizację Ośrodek Wspierania Rodzin Zastępczych Port, oraz Warszawskie Centrum Pomocy Rodzinie (od 2018).

W latach 2010-2017 Teresa Skudniewska wraz z wychowankami Antonim Chojdyńskim i Tadeuszem Bernfeldem, uporządkowała dawne zasoby źródłowe „Naszego Domu”.

Zarejestrowane zostało Stowarzyszenie Byłych Wychowanków i Przyjaciół „Naszego Domu”, które jest kontynuacją dawnego Koła Przyjaciół „Naszego Domu”.

Najważniejszą, żywą tradycją są rocznicowe listopadowe spotkania. Spotykają się wówczas wszyscy blisko związani z „Naszym Domem” – byli i obecni wychowankowie, pracownicy oraz przyjaciele. W tym dniu dzieci odwiedzają grób Maryny Falskiej na warszawskich Powązkach.

Marta Ciesielska, Teresa Skudniewska, Zuzanna Sękowska

Maj 2020
P W Ś C Pt S N
27 28 29 30 1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 31

Sytuacja na bielańskich ulicach

Warszawa, Nasze Bielany