Dla zapewnienia łatwości i wygody odbioru przekazywanych informacji serwis ten korzysta z technologii plików cookies. Jeśli chcesz zrezygnować z korzyści, które dają Ci pliki cookies, możesz to zrobić, zmieniając ustawienia swojej przeglądarki. Korzystanie z naszej strony bez zmian ustawień plików cookies oznacza, że będą one zapisane przez Twoją przeglądarkę.

Akceptuję

 
Ikonka kontrastu Zresetuj wielkość czcionki Powiększ czcionkę jednokrotnie Powiększ czcionkę dwukrotnie

„Nasz Dom” na Bielanach

100-lecie założenia Zakładu Opiekuńczo-Wychowawczego „Nasz Dom” i 91 lat jego obecności na warszawskich Bielanach to wspaniała okazja, by przywołać dzieje placówki tak blisko związanej z losami stolicy, a o rok tylko młodszej od Rzeczypospolitej. Placówki od lat pielęgnującej tradycję i jednocześnie szukającej w zmieniającej się rzeczywistości nowej tożsamości.

Zakład Wychowawczy „Nasz Dom” otwarty został 15 listopada 1919 roku w Pruszkowie koło Warszawy. Powstał  pod patronatem Komisji Centralnej Związków Zawodowych z potrzeby istnienia nowoczesnej placówki wychowawczej, która otoczyłaby opieką sieroty i półsieroty po walczących o wyzwolenie narodowe i społeczne działaczach robotniczych. Kierownictwo objęła Maria (Maryna) Falska, a najbliższymi współorganizatorami byli Janusz Korczak i Maria Podwysocka. Ideą przewodnią w wychowaniu, którą sformułowała Maryna Falska, było „usamodzielnienie dziecka, otwieranie coraz nowych możliwości wypowiedzenia się inicjatywie jego [...]. Traktować dzieci jako istoty świadome swych potrzeb. […] Zdolne do opanowań wewnętrznych i wytrwałych wysiłków w dążeniu do wyzbycia się złych przyzwyczajeń i skłonności”.

W 1921 roku powstało Towarzystwo „Nasz Dom”, którego celem głównym było organizowanie pomocy materialnej dla zakładu. W 1928 roku Dom przeniósł swą siedzibę na Bielany do nowo wybudowanego, specjalnie przystosowanego budynku. W latach 1930-1935 istniała tam też bursa dla młodzieży – przyszłych pedagogów, którzy w „Naszym Domu” odbywali praktykę wychowawczą. Od 1933 roku zakład rozszerzył swą działalność; na rzecz najbliższego środowiska zorganizowano przedszkole, bibliotekę i czytelnię oraz półkolonie.

W czasie II wojny światowej warunki materialne były bardzo ciężkie; liczba wychowanków wzrosła do 170 (i 20 osób personelu). Choć szczególną wagę przywiązywano do bezpieczeństwa (była grupa dzieci żydowskich), większość młodzieży uczestniczyła w konspiracji, a później w powstaniu warszawskim. Podczas powstania na terenie Domu istniał szpital powstańczy.

7 września 1944 roku zmarła Maryna Falska, kierownictwo „Naszego Domu” objęła jej długoletnia współpracownica Aleksandra Staszewska. 2 października tego roku zakład ewakuowano do wsi Sokolniki koło Jędrzejowa. 5 marca 1945 roku grupa starszych wychowanków i część personelu powróciła do Warszawy. Dzieci młodsze umieszczono w zakładzie wychowawczym w Smoszewie koło Warszawy, którego kierownikiem została Aleksandra Staszewska. 1 stycznia 1946 roku wojsko, które od stycznia 1945 roku zajmowało Dom, przekazało obiekt Robotniczemu Towarzystwu Przyjaciół Dzieci.

W 1946 roku kierownictwo objął Zdzisław Sieradzki. W odremontowanym gmachu liczbę wychowanków powiększyła duża grupa dzieci repatriowanych z Zagorska pod Moskwą, przybywała też młodzież z innych internatów.

W 1952 roku placówka otrzymała nazwę Dom Młodzieży im. Feliksa Dzierżyńskiego. W rok później Dom upaństwowiono. Od 1952 do 1957 roku kierował nim Kazimierz Karcz, po czym kierownictwo objął ponownie Zdzisław Sieradzki. Organizacja życia uległa zmianie: powstały małe zespoły wychowanków (dla  wprowadzenia atmosfery domu rodzinnego), funkcjonowały dobrowolne dyżury, tzw. zakłady, listy postępów w nauce i zachowaniu. Nowe tendencje doprowadziły do opracowania projektu przebudowy gmachu na bardziej odpowiadający nowym wymaganiom. Prócz kapitalnego remontu na dawnym tarasie dobudowano piętro. Z inicjatywy byłych wychowanków i pracowników już w 1958 roku powstało Koło Przyjaciół „Naszego Domu” – dla utrzymywania dawnych więzi koleżeńskich, ale i gromadzenia materiałów archiwalnych, dokumentów, fotografii czy pamiątek związanych z dziejami zakładu.

W latach 1974-1982 „Naszym Domem” kierował Krzysztof Stasiecki. W Domu przebywało 120 wychowanków, w wieku od 3 do 18 lat. W pracy wychowawczej pielęgnowano tradycje nawiązujące do działalności Maryny Falskiej i Janusza Korczaka. Trwała intensywna współpraca z Kołem Byłych Wychowanków, które za cel postawiło sobie przekazanie historii Domu następnym pokoleniom.

Lata 80. to początek wieloletniej współpracy z Instytutem Badań Pedagogicznych, która mała istotny wpływ na zmianę stylu pracy. Opracowane zasady regulujące życie w „Naszym Domu” – zasady przyjmowania wychowanków, nagradzania, usamodzielniania oraz wykorzystania tradycji w codziennym życiu Domu (dyżury, zebrania, gazeta, praca ze społecznością oraz liczne programy dla czasu wolnego) – stały się zgodne z oczekiwaniami dzieci i dorosłych.

W 1991 roku z inicjatywy dyrektor Teresy Skudniewskiej powstał komitet założycielski dla reaktywowania Towarzystwa „Nasz Dom” z siedzibą w „Naszym Domu”.

Program przekształceń Domu od roku 1998 miał na celu współpracę z rodzinami wychowanków oraz przygotowanie ich do samodzielnego życia. Wprowadzone zostały nowe rozwiązania: kameralna grupa usamodzielnienia na terenie Domu; pierwsze mieszkanie chronione dla wychowanków usamodzielnionych (2000); otwarcie w budynku Ośrodka Rodzinnej Opieki Zastępczej Towarzystwa „Nasz Dom” (2003); kolejny etap działalności kameralnej grupy usamodzielnienia w mieszkaniu pozyskanym od władz dzielnicy Bielany oraz w mieszkaniu od władz dzielnicy Żoliborz.

Na terenie Domu działał kilka lat (2006-2013) specjalistyczny Ośrodek dla dzieci w kryzysowych sytuacjach rodzinnych we współpracy z Fundacją „Dzieci Niczyje”. Powstały kolejne mieszkania filialne na Mokotowie, Żoliborzu, Saskiej Kępie – łącznie jest ich 6. Liczba wychowanków (zgodnie z ustawą) systematycznie malała, do 30-20 dzieci w budynku (docelowo 14). Zmieniła się struktura organizacyjna – w 2018 roku Dom wszedł w skład Zespołu do obsługi Placówek Opiekuńczo-Wychowawczych nr 2 w Warszawie, którego dyrekcję objęła Barbara Młodziejewska.

Na terenie budynku przy Al. Zjednoczenia 34 działają nadal: Dom Dziecka nr 1 „Nasz Dom” im. Maryny Falskiej, Towarzystwo „Nasz Dom” – organizacja pozarządowa (biuro) i prowadzony przez organizację Ośrodek Wspierania Rodzin Zastępczych Port, oraz Warszawskie Centrum Pomocy Rodzinie (od 2018).

W latach 2010-2017 Teresa Skudniewska wraz z wychowankami Antonim Chojdyńskim i Tadeuszem Bernfeldem, uporządkowała dawne zasoby źródłowe „Naszego Domu”.

Zarejestrowane zostało Stowarzyszenie Byłych Wychowanków i Przyjaciół „Naszego Domu”, które jest kontynuacją dawnego Koła Przyjaciół „Naszego Domu”.

Najważniejszą, żywą tradycją są rocznicowe listopadowe spotkania. Spotykają się wówczas wszyscy blisko związani z „Naszym Domem” – byli i obecni wychowankowie, pracownicy oraz przyjaciele. W tym dniu dzieci odwiedzają grób Maryny Falskiej na warszawskich Powązkach.

Marta Ciesielska, Teresa Skudniewska, Zuzanna Sękowska