Dla zapewnienia łatwości i wygody odbioru przekazywanych informacji serwis ten korzysta z technologii plików cookies. Jeśli chcesz zrezygnować z korzyści, które dają Ci pliki cookies, możesz to zrobić, zmieniając ustawienia swojej przeglądarki. Korzystanie z naszej strony bez zmian ustawień plików cookies oznacza, że będą one zapisane przez Twoją przeglądarkę.

Akceptuję

 
Ikonka kontrastu Zresetuj wielkość czcionki Powiększ czcionkę jednokrotnie Powiększ czcionkę dwukrotnie

Lekarz radzi: Udar mózgu

Udar mózgu to nagłe wystąpienie mniej lub bardziej nasilonych objawów uszkodzenia mózgu w wyniku zaburzeń krążenia mózgowego.

Zbadań epidemiologicznych wynika, że jest on trzecią co do częstości przyczyną zgonów w naszym kraju i pierwszą przyczyną długotrwałej niesprawności i inwalidztwa w populacji dorosłych, co skutkuje poważnymi konsekwencjami socjalnymi i ekonomicznymi, przede wszystkim leczeniem, opieką długoterminową i długotrwałą rehabilitacją.

Udar mózgu możemy ogólnie podzielić na udar krwotoczny i udar niedokrwienny.

Wylew krwi do mózgu jest wynikiem przerwania struktur naczyń krwionośnych. Wśród jego przyczyn należy wskazać przede wszystkim na tętniaka mózgu, który nieleczony pęka i następuje wylew krwi. Częstym podłożem krwotoku śródczaszkowego jest również nadciśnienie tętnicze. Przyczyną wylewu krwi do mózgu  mogą  być również urazy głowy, infekcje mózgu, zaburzenia krzepliwości krwi  oraz  nieprawidłowa budowa naczyń krwionośnych.

Ryzyko wystąpienia krwotoku śródczaszkowego zwiększa się wraz

z wiekiem.

Osobami najbardziej obciążonymi są mężczyźni po 55. roku życia. Nie bez znaczenia są także czynniki genetyczne; prawdopodobieństwo wylewu krwi do mózgu zwiększa się u osoby, której najbliższa rodzina doświadczyła takiego stanu. Wśród innych czynników ryzyka warto wymienić także choroby serca (w tym przede wszystkim migotanie przedsionków), cukrzycę, choroby naczyniowe, palenie papierosów, nadużywanie alkoholu, otyłość, choroby tarczycy oraz przyjmowanie antykoncepcji hormonalnej.

Konsekwencją wylewu krwi do mózgu jest zniszczenie okolicznych tkanek, co jest stanem zagrażającym zdrowiu i życiu pacjenta. W zależności od obszaru krwawienia wylew może dawać różne objawy, m.in. intensywny ból głowy, drgawki, nudności i wymioty, a nawet utratę świadomości. Stanowi około 15% wszystkich udarów.

Udar niedokrwienny spowodowany jest natomiast gwałtownym zatrzymaniem dopływu krwi do mózgu jako wynik zwężenia lub całkowitego zamknięcia światła naczyń tętniczych. Stanowi 85% wszystkich udarów. Powstawanie skrzeplin może być efektem miażdżycy, migotanie przedsionków serca może spowodować oderwanie się skrzepliny, która jak korek zablokuje przepływ krwi w tętnicy. Skrzeplina może mieć wielkość główki od szpilki lub ziarnka ryżu, ale zdarzają się też kilkunastocentymetrowe. Transportująca tlen do mózgu krew przestaje docierać, w efekcie czego powstaje martwica niedokrwionego obszaru. Udar niedokrwienny często poprzedzają bóle i zawroty głowy. Czasem towarzyszy im przejściowy niedowład rąk lub nóg, trudności w mówieniu czy tzw. przeczulica (nadwrażliwość na dotyk) różnych części ciała. Jeżeli w naczyniu mózgowym tworzy się zakrzep, objawy mogą stopniowo narastać w ciągu kilku godzin, a nawet dni. Przy udarze spowodowanym przez  oderwany skrzep niesiony z krwią, który zaczopował tętnicę mózgową wstępne  objawy nie muszą występować.

Komórki mózgu są bardzo wrażliwe na niedotlenienie i zaczynają umierać już po 4 minutach od wystąpienia udaru. Wielu chorych kwalifikuje się do leczenia, które może odwrócić lub znacznie ograniczyć skutki udaru pod warunkiem, że leczenie to zostanie zastosowane nie później niż 3 godziny od początku udaru. Liczy się zatem każda sekunda i najważniejsze, co można i należy zrobić, podejrzewając udar mózgu u siebie lub innej osoby, to jak najszybciej zadzwonić po pogotowie ratunkowe. Jak najszybsze dotarcie do szpitala może uratować życie lub uchronić przed ciężką niepełnosprawnością.

Każdy udar mózgu, nawet z niewielkimi objawami, jest stanem zagrożenia życia i wymaga jak najszybszego leczenia

w szpitalu,

najlepiej na tzw. oddziale udarowym, wyspecjalizowanym w opiece nad chorymi z udarem. Gdy tylko stan pacjenta się ustabilizuje, konieczna jest intensywna rehabilitacja. Zabiegi te mają podstawowe znaczenie w ograniczeniu niepełnosprawności po udarze mózgu. W początkowym okresie udaru u chorego nieprzytomnego lub mającego porażone kończyny rehabilitacja polega na odpowiednim ułożeniu i zmianach pozycji ciała w celu zapobieżenia odleżynom i przykurczom. W miarę poprawy stanu pacjenta program rehabilitacji jest stopniowo rozszerzany o ćwiczenia fizyczne i zabiegi fizjoterapeutyczne, poprawiające sprawność ruchową i ogólne samopoczucie.

U niektórych pacjentów skutkiem udaru może być afazja, czyli trudności w mówieniu lub rozumieniu mowy spowodowane uszkodzeniem ośrodka mowy w mózgu. Chory cierpiący na afazję może mieć trudności w nazywaniu przedmiotów, nie może sobie przypomnieć imion najbliższych osób lub nie potrafi właściwie budować zdań. Pomocą chorym z afazją służy logopeda. Leczenie rehabilitacyjne rozpoczęte w ostrym okresie udaru może być później kontynuowane w specjalistycznym oddziale rehabilitacji neurologicznej. Celem pobytu na takim oddziale jest m.in. terapia zajęciowa i nauka funkcjonowania w życiu codziennym oraz przystosowanie do pracy zawodowej pomimo ewentualnych ograniczeń wynikających z zaburzeń neurologicznych pozostałych po udarze.

Osoby, które prowadzą zdrowy tryb życia, czyli nie palą, są na diecie niskotłuszczowej, spożywają dużo owoców i warzyw, nie nadużywają alkoholu, ćwiczą regularnie i utrzymują zdrową wagę ciała są mniej narażeni na udar aż o 80%. Zwiększenie aktywności fizycznej skutkuje zmniejszeniem zapadalności na schorzenia sercowo-naczyniowe, także udar mózgu. Rekomendowany jest regularny wysiłek fizyczny, umiarkowanie intensywny przez minimum 30 minut dziennie: szybki marsz, jogging, jazda na rowerze, aerobik. Palenie tytoniu jest silnym, niezależnym czynnikiem chorób naczyniowych, w tym także udaru mózgu, zarówno niedokrwiennego, jak i krwotocznego. Badania wykazały, że palacze są narażeni na ponad dwukrotnie większe ryzyko udaru, przy czym ryzyko to wzrasta znacząco u osób palących dużo. W profilaktyce udaru silnie zaleca się abstynencję od nikotyny, zwłaszcza u osób obciążonych jednocześnie innymi czynnikami ryzyka  udaru np. nadciśnieniem tętniczym.

 Badania epidemiologiczne wykazały również, że wzrost masy ciała jest bezpośrednio związany z ryzykiem udaru. Należy dążyć do zmniejszenia lub zlikwidowania otyłości, szczególnie, że jest ona znamiennie powiązana z  cukrzycą, hiperlipidemią oraz nadciśnieniem tętniczym.

Bardzo ważna jest  edukacja społeczna, szczególnie w zakresie popularyzacji zasad zdrowego stylu życia. Przez wykrywanie i intensywne leczenie czynników ryzyka możemy w znaczącym stopniu ograniczyć zachorowalność na udar mózgu oraz istotnie wpływać na jego naturalny przebieg, zakres inwalidztwa po przebytym udarze i śmiertelność z tego powodu.

Lek. med. Wojciech Borkowski

specjalista medycyny rodzinnej